REAKCIJE
(TUZLA) U javnosti Tuzlanskog kantona pojavilo se pismo koje ukazuje na zapošljavanje više članova iste porodice na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, i to na najvišim akademskim i upravljačkim pozicijama.
Prema navodima iz pisma koje smo dobili na adresu portala:
- Otac – dekan fakulteta i šef Katedre za fiziologiju,
- Majka – šefica Katedre za ginekologiju,
- Kćerka – docentica na Katedri za farmakologiju.
Riječ je o javnoj visokoškolskoj ustanovi koja se finansira sredstvima poreskih obveznika, zbog čega ovakav primjer izaziva snažne reakcije i optužbe za sistemski nepotizam.
Komentari građana Tuzle
“Svako bi se ponosio porodičnim uspjehom, ali kada otac kao dekan i šef katedre odlučuje u sistemu u kojem rade supruga i dijete, to više nije uspjeh nego sukob interesa.”
“U normalnim državama članovi iste porodice ne mogu biti u istoj hijerarhiji. Kod nas se to naziva akademskom tradicijom.”
“Djeca koja godinama studiraju i rade pošteno nemaju nikakvu šansu. Javne ustanove u TK postale su porodične firme.”
“Ovo nema veze sa znanjem, već sa moći. Ko je blizak upravi, ima posao. Ostali mogu čekati ili otići iz zemlje.”
Sukob interesa: zakonito, ali duboko problematično
Iako važeći propisi Federacije Bosne i Hercegovine ne sadrže izričitu zabranu zapošljavanja članova iste porodice na istoj visokoškolskoj ustanovi, suština problema leži u sukobu interesa, a ne u pukoj formalnoj zakonitosti.
Sukob interesa nastaje u trenutku kada jedan nosilac javne ili rukovodeće funkcije ima mogućnost da direktno ili indirektno utiče na zapošljavanje, napredovanje, ocjenjivanje ili profesionalni status bliskih srodnika.
U slučaju visokog obrazovanja, taj uticaj ne mora biti eksplicitan da bi bio stvaran.
| Sistem u drzavi “Qatar”, kaze da u jednoj kompaniji ne mogu raditi clanovi iz istog porodicnog kruga, fakticki uzimas “hljeb” trecoj osobi i porodici koju hrani radeci taj posao. |
Dekan i šef katedre ima odlučujuću ulogu u:
- formiranju konkursnih komisija
- utvrđivanju kriterija za izbor u zvanja
- raspodjeli nastavnih i istraživačkih obaveza
- iniciranju ili blokiranju napredovanja kadrova
Kada se u istom sistemu nalaze bračni partner i dijete, čak i uz formalno izuzeće iz pojedinih odluka, realna nepristrasnost postaje upitna.
Strah od posljedica, autocenzura zaposlenih i unaprijed poznati ishodi konkursa postaju pravilo, a ne izuzetak.
Evropski standardi akademske etike jasno naglašavaju da se ne smije dozvoliti koncentracija moći unutar porodičnih ili ličnih krugova, posebno u javnim institucijama. Transparentnost nije samo pitanje papira, već percepcije pravičnosti.
U praksi, zapošljavanje i napredovanje više članova iste porodice na visokim pozicijama unutar jednog fakulteta proizvodi efekat zatvorenog sistema, u kojem se znanje i kompetencije povlače pred lojalnošću i porodičnim vezama.
Takav model možda ne krši svaku zakonsku normu, ali direktno krši princip jednakih šansi, urušava povjerenje u javno visoko obrazovanje i šalje jasnu poruku mladim stručnjacima: uspjeh ne zavisi od znanja, već od prezimena.
U tom kontekstu, pitanje više nije da li je nešto formalno dozvoljeno, već da li je društveno, moralno i institucionalno prihvatljivo da se javni fakulteti pretvaraju u privatne porodične strukture.
